Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 7

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen el şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, dikkat eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile müntesip ve Türk’e özgü anlamında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve makul bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle alfabelan ve zamanla anonimleşatır bir nazım biçimidir. Yırler asıl flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Yırlerdeki flaşörklere (üçlük yahut ikilik de kabil) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise el dilinde “rabıt” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında gene edilen ikilik (evet da henüz çok) dizelerdir.

Yırnün makul bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da herhangi bir el şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en kupkuru özelliği melodisidir. Yırler hece ölçüsünün her lafıbıyla söylenir. Yani hece adetsı bakımından bir sınırlama imkânsız.

Yırlerin cesim çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Yırler bu şekilde elın malı olurlar ve elın her kesimine seslenme eden sanat adamılar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan yaygın bir çalgı türüdür. Yırler çoğu sefer, bir doğa vakaı evet da bir kahramanlık karşısında doğar ve yayılırlar. Yırler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, zemin adlarının, ayrıca mevzuların bile değişmiş olduğu görüldüğü bâtınin, nerede doğduklarını saptamak zorluklaleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakarak usulsüz ve usullü koşukler olarak dü ayrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı bâtınine yer uzun havalardır. Usullü olan koşukler grubunda ise çoklukla kumar havaları zemin alır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da gücenmiş ortam adı verilmektedir.

Türklerde hizmetlenen konulara bakarak de sınıflama karşılayıcı yazarlar vardır. Mevzularına bakarak koşukler:

Ninniler
Çocuk koşukleri
Doğa koşukleri
Aşk koşukleri
Kahramanlık ve askerlik hizmeti koşukleri
Tören koşukleri
İş koşukleri
Karşıtlıklı koşukleri
Ölüm koşukleri (Ağıt)
Külah koşukleri
Tabiat ve hayvan koşukleri
Efe ve derebeyi koşukleri
Cinayetler ve ızdırapklı olaylarla alakalı koşukleri
Güldürücü koşukleri