Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 4

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen kamu şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, alaka eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile müntesip ve Türk’e özgü mazmunında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve sınırlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle hatlan ve giderek anonimlesevinçli bir nazım biçimidir. Türküler ana murabbaklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Türkülerdeki murabbaklere (üçlük yahut ikilik bile olabilir) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise kamu dilinde “rabıt” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra tekrar edilen ikilik (ya da daha çok) dizelerdir.

Türkünün sınırlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da rastgele bir kamu şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü evet. Bu yüzden türkü tipinin en bariz özelliği melodisidir. Türküler hece ölçüsünün her kalıbıyla söylenir. şu demek oluyor ki hece nüshası bakımından bir sınırlama imkânsız.

Türkülerin cesim çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Türküler bu şekilde kamuın malı olurlar ve kamuın her kesimine seslenme fail sanat adamılar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan yaygın bir müzik türüdür. Türküler çoğu yol, bir tabiat hikâyeı ya da bir kahramanlık huzursında doğar ve yayılırlar. Türküler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, arsa adlarının, ayrıca konuların da değişmiş olduğu görüldüğü yürekin, nerede doğduklarını saptamak eforleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakılırsa usulsüz ve usullü türküler olarak iki başkalık yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı yürekine alan uzun havalardır. Usullü olan türküler grubunda ise çoğunlukla kaşkariko havaları arsa alır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da kırıntı sonuçsuz adı verilmektedir.

Türklerde işlemlenen konulara bakılırsa bile sınıflama fail yazarlar vardır. Mevzularına bakılırsa türküler:

Ninniler
Çocuk türküleri
Huy türküleri
Aşk türküleri
Kahramanlık ve askeriye türküleri
Tören türküleri
İş türküleri
Kontralıklı türküleri
Ölüm türküleri (Ağıt)
Desise türküleri
Tabiat ve efsanevi türküleri
Zeybek havası ve derebeyi türküleri
Cinayetler ve şiddetliklı olaylarla alakalı türküleri
Güldürücü türküleri