Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 3

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen umum şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, rağbet eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile müntesip ve Türk’e özgü mazmunında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve sınırlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle yazılan ve zamanla anonimleabat bir nazım biçimidir. Yırler temel dörtlüklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Yırlerdeki dörtlüklere (üçlük veya ikilik bile mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise umum dilinde “putrel” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında yine edilen ikilik (ya da henüz çok) dizelerdir.

Yırnün sınırlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da rastgele bir umum şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en sarih özelliği melodisidir. Yırler hece ölçüsünün her kalıbıyla söylenir. Kısaca hece skorsı itibarıyla bir sınırlama olmaz.

Yırlerin makro çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Yırler bu şekilde umumın varlıkı olurlar ve umumın her kesimine hitap fail sanat erilar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir müzik türüdür. Yırler çoğu sefer, bir huy hadiseı ya da bir kahramanlık kontrasında doğar ve yayılırlar. Yırler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, vaziyet adlarının, hatta konuların bile değişmiş olduğu görüldüğü bağırsakin, nerede doğduklarını saptamak mecalleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere göre usulsüz ve usullü koşukler olarak dü başkalık yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı bağırsakine yer uzun havalardır. Usullü olan koşukler grubunda ise ekseriya desise havaları vaziyet allıkır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da kırık tarz adı verilmektedir.

Türklerde maslahatlenen konulara göre bile sınıflama yaratıcı yazarlar vardır. Konularına göre koşukler:

Ninniler
Çocuk koşukleri
Doğa koşukleri
Aşk koşukleri
Kahramanlık ve askerlik hizmeti koşukleri
Tören koşukleri
İş koşukleri
Katlıklı koşukleri
Ölüm koşukleri (Ağıt)
Baziçe koşukleri
Mizaç ve efsanevi koşukleri
Zeybek ve derebeyi koşukleri
Cinayetler ve inciticiklı olaylarla alakalı koşukleri
Güldürücü koşukleri