Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 11

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen kamu şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, rabıta eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile müntesip ve Türk’e özgü anlamında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belli başlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle alfabelan ve zamanla anonimleşen bir nazım biçimidir. Koşukler ana murabbaklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Koşuklerdeki murabbaklere (üçlük yahut ikilik bile kabil) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise kamu dilinde “bağlama” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında gene edilen ikilik (ya da henüz çok) dizelerdir.

Koşuknün belli başlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da rastgele bir kamu şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en kabartılı özelliği melodisidir. Koşukler hece ölçüsünün her sözıbıyla söylenir. Doğrusu hece nüshası bakımından bir sınırlama olmaz.

Koşuklerin koca çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Koşukler bu şekilde kamuın dünyalıkı olurlar ve kamuın her kesimine hitap fail sanat erilar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan yaygın bir müzik türüdür. Koşukler çoğu nöbet, bir doğa hadiseı ya da bir kahramanlık karşısında doğar ve yayılırlar. Koşukler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, yan adlarının, hatta konuların üstelik değiştiği görüldüğü yürekin, nerede doğduklarını saptamak mecalleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakarak usulsüz ve usullü koşukler olarak iki başkalık yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı yürekine düz uzun havalardır. Usullü olan koşukler grubunda ise ekseriya mandepsi havaları yan kızılır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da münkesir keyif adı verilmektedir.

Türklerde maslahatlenen konulara bakarak bile sınıflama yaratıcı yazarlar vardır. Konularına bakarak koşukler:

Ninniler
Çocuk koşukleri
Doğa koşukleri
Aşk koşukleri
Kahramanlık ve bayrakaltı koşukleri
Seremoni koşukleri
İş koşukleri
Mukabillıklı koşukleri
Ölüm koşukleri (Ağıt)
Entrika koşukleri
Karakter ve efsanevi koşukleri
Zeybek havası ve derebeyi koşukleri
Cinayetler ve inciticiklı olaylarla alakalı koşukleri
Güldürücü koşukleri