Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 10

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen cumhur şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, nazarıitibar eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile müteallik ve Türk’e özgü valörında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve sınırlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle yazılan ve zamanla anonimleneşelendiren bir nazım biçimidir. ırlamakler asıl flaşörklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. ırlamaklerdeki flaşörklere (üçlük veya ikilik bile olur) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise cumhur dilinde “saz” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra tekrar edilen ikilik (evet da daha çok) dizelerdir.

ırlamaknün sınırlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da rastgele bir cumhur şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü evet. Bu yüzden türkü tipinin en sarih özelliği melodisidir. ırlamakler hece ölçüsünün her sözıbıyla söylenir. Yani hece adetsı itibarıyla bir sınırlama olmaz.

ırlamaklerin kebir çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. ırlamakler bu şekilde cumhurın finansı olurlar ve cumhurın her kesimine seslenme eden sanatçılar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir müzik türüdür. ırlamakler çoğu yol, bir natür olayı evet da bir kahramanlık karşısında doğar ve yayılırlar. ırlamakler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, arz adlarının, ayrıca mevzuların bile değiştiği görüldüğü dâhilin, nerede doğduklarını saptamak hâlleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakılırsa usulsüz ve usullü koşukler olarak dü başkalık yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı dâhiline alan uzun havalardır. Usullü olan koşukler grubunda ise genellikle sahne havaları arz kırmızıır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da münkesir albeni adı verilmektedir.

Türklerde maslahatlenen konulara bakılırsa bile sınıflama yaratıcı yazarlar vardır. Konularına bakılırsa koşukler:

Ninniler
Çocuk koşukleri
Doğa koşukleri
Aşk koşukleri
Kahramanlık ve askeriye koşukleri
Merasim koşukleri
İş koşukleri
Kontralıklı koşukleri
Ölüm koşukleri (Ağıt)
Piyes koşukleri
Huy ve efsanevi koşukleri
Zeybek havası ve derebeyi koşukleri
Cinayetler ve dokunaklıklı olaylarla alakalı koşukleri
Güldürücü koşukleri