Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 1

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen ahali şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, bağ eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile alakalı ve Türk’e özgü mazmunında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belli başlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle makalelan ve giderek anonimlehandan bir nazım biçimidir. Türküler asıl kuartetklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Türkülerdeki kuartetklere (üçlük veya ikilik bile olur) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise ahali dilinde “putrel” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra yeniden edilen ikilik (ya da elan çok) dizelerdir.

Türkünün belli başlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da rastgele bir ahali şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en kupkuru özelliği melodisidir. Türküler hece ölçüsünün her sözıbıyla söylenir. Doğrusu hece nüshası itibarıyla bir sınırlama gerçekleşemez.

Türkülerin büyük çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Türküler bu şekilde ahaliın varlıkı olurlar ve ahaliın her kesimine seslenme fail artistlar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan münteşir bir musiki türüdür. Türküler çoğu kez, bir natür hikâyeı ya da bir kahramanlık alınsında doğar ve yayılırlar. Türküler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, yer adlarının, hatta konuların da değiştiği görüldüğü için, nerede doğduklarını saptamak güçleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere nazaran usulsüz ve usullü ırlamakler olarak iki tefrik yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı içine meydan uzun havalardır. Usullü olan ırlamakler grubunda ise genellikle kumar havaları yer kızılır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da melez esinti adı verilmektedir.

Türklerde aksiyonlenen konulara nazaran bile sınıflama karşılayıcı yazarlar vardır. Konularına nazaran ırlamakler:

Ninniler
Çocuk ırlamakleri
Doğa ırlamakleri
Aşk ırlamakleri
Kahramanlık ve askerlik hizmeti ırlamakleri
Tören ırlamakleri
İş ırlamakleri
Muhaliflıklı ırlamakleri
Ölüm ırlamakleri (Ağıt)
Oyun ırlamakleri
Beğeni ve hayvan ırlamakleri
Zeybek ve derebeyi ırlamakleri
Cinayetler ve dokunaklıklı olaylarla alakalı ırlamakleri
Güldürücü ırlamakleri